Share →
blanc
W górskich relacjach naszych forumowiczów pojawiały się niejednokrotnie opisy specyficznych dolegliwości związanych z przebywaniem na znacznych wysokościach. Jednocześnie dała się zauważyć beztroska i przejawy ignorowania tych dolegliwości. Zainspirowało mnie to do poszerzenia zakresu szkolenia z pierwszej pomocy w górach o tematykę szeroko rozumianej choroby wysokościowej.

Choroba wysokościowa – co powinieneś wiedzieć o dolegliwościach związanych z przebywaniem na znacznych wysokościach.
{jgxtimg src:=[images/stories/artykuly/choroba_wysokosciowa/DSCF5064.JPG] width:=[600]}
fot. Michał Gabzdyl

W górskich relacjach naszych forumowiczów pojawiały się niejednokrotnie opisy specyficznych dolegliwości związanych z przebywaniem na znacznych wysokościach. Jednocześnie dała się zauważyć beztroska i przejawy ignorowania tych dolegliwości. Zainspirowało mnie to do poszerzenia zakresu szkolenia z pierwszej pomocy w górach o tematykę szeroko rozumianej choroby wysokościowej. Pokłosiem tego jest niniejszy miniartykuł. Postaram się w sposób maksymalnie zwięzły, bez zagłębiania się w terminologię medyczną, zawrzeć podstawowe informacje o etiologii, przeciwdziałaniu i leczeniu choroby wysokościowej.

Co warto wiedzieć czyli wstęp
Wraz ze wzrostem wysokości o 100m ciśnienie atmosferyczne obniża się o 10hPa.   Temperatura powietrza obniża się średnio o 6,5°C co 1000m, zaś przenikalność promieniowania UV przez atmosferę rośnie o 5% co 300m.  Tolerancja organizmu zmniejsza się o 10% co każde 1000m powyżej 1500m.
Zatem warunki górskie powodują szereg zagrożeń zdrowotnych – min. powinno się unikać bezpośredniego, szybkiego transportu powyżej 2750m. Warunki górskie wymuszają też w funkcjonowaniu organizmu zmiany adaptacyjne zwane aklimatyzacją.
Uwaga! Uznaje się istnienie tzw. strefy śmierci powyżej 5800m. W praktyce oznacza to, iż aklimatyzacja nie jest już w stanie przeciwdziałać czynnikom niszczącym organizm ludzki. Dla tego długotrwałe przebywanie powyżej w/w wysokości bez podawania dodatkowego tlenu jest niemożliwe: prowadzi do sytuacji, gdy wskutek wielu destrukcyjnych procesów w organizmie, dochodzi do odwodnienia, hipotermii, głodu zaś najprostsze czynności (jak np. roztopienie śniegu na palniku czy przygotowanie posłania) stają się zbyt trudne do wykonania. Powyżej 8000m n.m.p. wyniszczenie organizmu prowadzi do śmierci w kilka dni.  

Aklimatyzacja w kilku słowach
Proces aklimatyzacji zaczyna się już w momencie obniżenia saturacji (wysycenia hemoglobiny tlenem) w stosunku do wartości na poziomie morza i polega na dostosowaniu się organizmu do warunków panujących na dużych wysokościach, w szczególności do zmniejszonej ilości tlenu w powietrzu. Dobra aklimatyzacja powyżej 3000m powinna uwzględniać noclegi maksymalnie co 300m, a po każdym 1000m zdobytej wysokości jednodniowy odpoczynek.
Wraz ze wzrostem wysokości dochodzi do zwiększenia produkcji czerwonych krwinek, co umożliwia zwiększenie tempa transportu tlenu – już po dwóch godzinach od początku zmiany wysokości. Uwaga! Pierwsze krwinki pojawiają się po 4-5 dniach, a osiągnięcie optymalnej ilości wymaga tygodni.
Ponadto zwiększa się wydalanie moczu i krew ulega zagęszczeniu. Zwiększa się częstość skurczów serca oraz przepływ krwi w mózgu. Zmienia się przebieg snu (spłycenie, częste wybudzenia, występuje zjawisko bezdechu przeplatane okresowym wzmożeniem częstotliwości oddechu).
Ogólnie przyjmuje się, że okres dobrej aklimatyzacji (kiedy organizm ma odpowiednią ilość czasu do zaadaptowania się do gorszych warunków i większego wysiłku) to ok. 10 dni.

Choroba wysokościowa – najważniejsze jednostki
1.    Ostre niedotlenienie – skutkuje utratą przytomności u osób nie zaaklimatyzowanych przy spadku wysycanie tlenem krwi tętniczej  poniżej poziomu 50-60%. Charakterystyczne objawy to: zawroty głowy, uczucie pustki w głowie – objawy narastają. Leczenie: zwiększenie ilości przyswajanego tlenu

2.    Ostra choroba wysokościowa (ang. AMS) – występuje u ok. 25% osób wchodzących powyżej 2500m i u 75% powyżej 4500m. Objawy to: zawroty głowy, poirytowanie, bóle głowy (ból mocniejszy w nocy i rano, głównie w części czołowej), problemy ze snem, osłabienie, zadyszka, dreszcze, brak apetytu, nudności, wymioty. Najgroźniejsze powikłania neurologiczne: udar mózgu, krwotoki śródczaszkowe. Zapobieganie: aklimatyzacja – powolne wchodzenie, profilaktyka farmakologiczna. Leczenie: zatrzymanie wchodzenia na 24h, a najlepiej zejście 500-1000m, tlen, farmakologia.

3.    Wysokościowy obrzęk płuc (ang. HAPE) – występuje do 15% wchodzących powyżej 2500m. Jest to najczęstsza przyczyna śmierci w górach wysokich! Typowa dla silnych, sprawnych fizycznie mężczyzn w wieku ok. 20 lat. Objawy pojawiają się po 2-4dniach, najczęściej podczas drugiej nocy: duszności, kaszel (początkowo suchy, później z wodnistą, podbarwioną krwią wydzieliną), obniżona tolerancja wysiłku, sinica, gorączka, wzrost tętna i oddechów (powyżej 20 oddechów na minutę) w spoczynku, dodatkowo objawy AMS. Zapobieganie: aklimatyzacja – powolne wchodzenie, profilaktyka farmakologiczna. Leczenie: zejście 500-1000m, tlen, farmakologia, zminimalizowanie wysiłku fizycznego, ogrzewanie.

4.    Wysokościowy obrzęk mózgu (ang. HACE) – występuje u ok. 1% osób wchodzących powyżej 2500m. U osób chorych na AMS lub HAPE pogorszenie stanu może wskazywać na HACE. Objawy to: brak koordynacji ruchów, splątanie, dezorientacja, zmiany zachowania, halucynacje, ból głowy, nudności, wymioty, drgawki, śpiączka. Zapobieganie: aklimatyzacja – powolne wchodzenie, profilaktyka farmakologiczna. Leczenie: jak najszybsze zejście 500-1000m, tlen, farmakologia.

5.    Ślepota śnieżna – spowodowana nadmierną ekspozycją na promieniowanie UV. Objawy pojawiają się po 10-12h, niejednokrotnie zastając poszkodowanego w trudnym terenie. Ekspozycja na promieniowanie (nawet krótsza niż godzinna) powoduje oparzenia rogówki. Objawy: silny ból oka, łzawienie, światłowstręt, poczucie zapiaszczenia oka, obrzęk. Zapobieganie: używanie okularów z najmocniejszym filtrem (powyżej 95% UV) i bocznymi osłonkami.

6.    Inne choroby (Przewlekła choroba wysokościowa [ang. CMP] – Choroba Mongolska, zakrzepica, obrzęki, zaburzenia neurologiczne, wylewy krwawe do siatkówki, zapalenia oskrzeli i gardła).

Podsumowanie
Podstawowa, najważniejsza i najskuteczniejsza jest profilaktyka: aklimatyzacja.

Dla etapu leczenia najważniejszym działaniem jest zejście w dół (500-1000m) i tlenoterapia.
Profilaktyka farmakologiczna oraz leczenie farmakologiczne nie wchodzi w zakres tego artykułu, ponieważ jakiekolwiek działania tego typu podejmowane są jedynie po wskazaniach lekarskich. Dla dociekliwych dodam tylko, że stosuje się głównie acetazolamid i ewentualnie leki przeciw poszczególnym, specyficznym objawom (np. ból głowy – paracetamol).
Wniosek jest prosty: należy zwrócić uwagę na odpowiednie planowanie wypraw – nie tylko zabezpieczenie sprzętowe, ale również na zabezpieczenie logistyczne i czasowe, dające możliwość odpowiedniej aklimatyzacji oraz podjęcia decyzji o wycofaniu i bezpiecznym, pozwalającym na odpoczynek biwaku (schronisko). Zaś przy pojawieniu się charakterystycznych objawów powinno nastąpić natychmiastowe zaprzestanie działalności i zejście w dół – zdrowie i życie mamy tylko jedno, a góry stoją setki milionów lat, więc poczekają też na przyszłoroczny wyjazd.
„Wspinaj się wysoko, śpij nisko” ta złota zasada powinna być przestrzegana w górach wysokich, dzięki temu organizm będzie miał więcej czasu na aklimatyzację do atmosfery o niższym stężeniu tlenu. Ponadto należy pamiętać o spożywaniu dużej ilości płynów (z elektrolitami – nie samej wody), zaopatrzeniu organizmu w odpowiednią ilość pożywienia (węglowodanów) , unikaniu alkoholu i tytoniu.


** zapraszamy do dyskusji na forum w temacie:  [Poradnik turysty] Choroba wysokościowa

Dodaj komentarz